علم حسابداری و انواع آن-اصول و فرآیندهای حسابداری


حتماً در زندگی خود از حسابداری برای تنظیم بودجه ماهانه خود و کلیه پرداخت‌ها، درآمدها و هزینه‌ها استفاده کرده‌اید. علم حسابداری برای سازمان‌دهی اطلاعات مالی استفاده می‌شود. فرقی نمی‌کند که مدیر یک شرکت بزرگ باشید و یا یک کسب و کار کوچکی برای خود راه اندازی کرده‌اید، به‌منظور بررسی دخل و خرج خود نیاز به این دارید تا با تعریف حسابداری و انواع آن آشنا شوید تا استفاده کاربردی از نرم افزار حسابداری داشته باشید. با ما همراه باشید تا با تاریخچه و انواع حسابداری، ابزارها و اصول پایه در حسابداری آشنا شوید.


تعریف حسابداری


حسابداری فرآیند ثبت معاملات مالی یک تجارت است. علم حسابداری فرایندی است که در آن به جمع آوری، طبقه بندی، ثبت اطلاعات مالی و تهیه گزارش های مالی و حسابداری در شکل‌ها و مدل‌های مختلف می‌پردازد تا اشخاص ذینفع همچون سازمان‌های مالی، اعتبار دهندگان، مدیران، سرمایه گذاران و... برای تصمیم گیری در مورد توزیع مناسب منابع مالی از این اطلاعات و گزارش‌ها استفاده کنند.
سیستم اطلاعات حسابداری یا Accounting Information Systems سیستمی برای ثبت، سازماندهی و پردازش اطلاعات مالی کسب و کارها می‌باشد. این سیستم داده‌های خام مالی را دریافت می‌کند و گزارش‌ها و اطلاعات صورت‌های مالی را در اختیار ذینفعان قرار می‌دهد.
برای اینکه بفهمیم آیا کسب و کار ما سود ده است یا زیان ده، ارزش فعلی دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت چقدر است؟ و اینکه جریان پول نقدی ما چگونه است؟ از کدام بخش‌های کسب و کار می‌توانیم درآمد کسب کنیم، نیاز به سیستم حسابداری داریم.

تاریخچه حسابداری


تاریخچه حسابداری قدمت بسیاری دارد، در تمدن‌های باستانی از طریق نوشتن شمارش، اعداد و پول برای خود سیستم حسابرسی داشتند. در قرون‌وسطی، فرمانروایان مالیات ها را جمع آوری می‌کردند و یکی از وظایف حسابداران تهیه صورت‌های اموال افراد برای فرمانروا بود. همچنین آن‌ها در پایان سفرهای تجاری خود گزارش‌هایی از خرید و فروش خود تهیه و در سیستم حسابداری خود نگهداری می‌کردند.
لوکا پاچیولی یک کشیش ایتالیایی و یک ریاضیدان بود که در سال ۱۴۹۴ میلادی پایه‌های اصلی حسابداری را با انتشار کتاب ریاضیات لوکا پاچیولی در اروپا بنا کرد. قبل از لوکا پاچیولی، دانشمند معروف ایرانی به نام خوارزمی برای اولین بار درباره مفهوم صفر، شیوه نگارش اعداد و شمارش دهدهی در کتاب "جبر و مقابله" توضیحاتی را بیان کرد. جالب است بدانید که سیستم دهدهی کنونی ترجمه این رساله است که توسط لئوناردو فیبوناچی انجام شد و در سیستم‌های حسابداری استفاده می‌شود. در قرن ۱۵ میلادی لوکا پاچیولی رساله‌ای را نوشت که فصلی از آن را به حسابداری اختصاص داد و برای نخستین بار سیستم حسابداری دوطرفه و دفاتر اصلی حسابداری را تعریف کرد و به‌عنوان پدر علم حسابداری نوین شناخته شد.
در حسابداری دوبل یا دو طرفه هر تراکنش مالی در دو حساب ثبت می‌شود که یک مورد آن بدهکار و یک مورد دیگر آن بستانکار می‌باشد. جمع اقلام بدهکار و بستانکار همواره برابر و یا به اصطلاح تراز است.
باوجود پیشرفت‌های علمی از نظر اقتصادی و اجتماعی عناصر اصلی سیستم حسابداری دوبل یا دو طرفه بدون تغییر مانده است. دلیل بقای این نوع حسابداری سادگی اصول، انعطاف پذیری، قابلیت انتقال و گزارش اطلاعات متنوع می‌باشد. تمامی روش‌ها و شیوه‌های حسابداری به وجود آمده مبتنی بر سیستم حسابداری دوبل یا دو طرفه است.


انواع حسابداری


سیستم حسابداری به شاخه‌های حسابداری مالی ( عمومی)،  حسابداری صنعتی ( قیمت تمام شده )، حسابداری دولتی ، حسابداری مدیریت ، حسابداری منابع انسانی و حسابداری مالیاتی  تقسیم بندی شده است.

حسابداری مالی


هدف اصلی حسابداری مالی یا حسابداری گزارش تهیه  اطلاعات مالی اساسی در قالب ترازنامه‌ها و صورت‌های سود و زیان  برای استفاده داخلی سازمان و گزارش دهی به ناظران دولتی و سهامداران می‌باشد. دلیل اصلی پیدایش حسابداری مالی اصل تفکیک شخصیت است. این اصل امکان مشارکت صاحبان سرمایه که به تجارت نمی‌پرداختند را ممکن ساخته و باعث رشد و توسعه بنگاه‌های تجاری  و پیدایش سهام و بازار بورس شده است. 
از این نوع حسابداری برای تعیین مالیات بر درآمد که مستلزم شناخت دقیق سود خالص است استفاده می‌شود. نگهداری حساب‌ها و تهیه صورت‌های مالی دفاتر منظم که میزان سود را به‌درستی نشان می‌دهند در حسابداری مالی انجام می‌شود. بانک‌ها، بستانکاران بلندمدت و کوتاه مدت، اعتبار دهندگان، مشتریان، کارکنان، فروشندگان، کارگزاران بازار سرمایه و سرمایه گذاران بالقوه از این صورت‌های مالی استفاده می‌کنند.

 


حسابداری صنعتی


این نوع حسابداری پس از انقلاب صنعتی  در جهت نیاز به دانستن بهای تمام شده محصولات تولیدی از نظر تمامی عوامل هزینه شکل گرفت. حسابداری قیمت تمام شده با فرآیند محاسبه قیمت تمام شده خدمات، محصولات و فعالیت‌های معین سر و کار دارد.


حسابداری دولتی


از اواخر قرن نوزدهم میلادی به بعد دولت‌ها و برخی از کشورهای اروپایی مکلف شدند  درآمدها و هزینه‌های سالانه خود را اعلام کنند تا تنظیم و تدوین بودجه دولت صورت گیرد. حسابداری دولتی اندیشه کنترل عمومی در هزینه‌های دولت می‌باشد که با توجه به قوانین و مقررات مالی به جمع آوری، ثبت و طبقه بندی اسناد مالی و دفاتر روزنامه و کل و معین می‌پردازد. در حسابداری دولتی گزارش‌ها و اطلاعات مالی برای دستگاه اجرایی دولت جهت تصمیم گیری کنترل بودجه استخراج و تجزیه و تحلیل می‌شود.


حسابداری مدیریت


رشته مدیریت علمی توسط فردریک تیلور در قرن نوزدهم میلادی مطرح گردید. مدیریت علمی روش برخورد منظم و منطقی با مسائل سازمان‌ها و شرکت‌ها به‌منظور یافتن مناسب‌ترین راه حل برای انجام هر کار می‌باشد. مدیریت علمی بر ثبت اطلاعات دقیق و کامل از آن چه می‌گذرد و نتایجی که بر اثر هرگونه تغییر حاصل می‌شود تأکید فراوان دارد. این نوع مدیریت به اطلاعاتی در مورد  بهای تمام شده محصولات و خدمات، مقدار تولید، هزینه اجزای مختلف تولید، قیمت فروش محصولات و خدمات، ظرفیت تولید و ماشین آلات نیاز دارد. حسابداری مدیریت تمامی این کارها را تعریف، اندازه گیری، جمع آوری و تجزیه و تحلیل می‌کند. تفسیر این اطلاعات برای برنامه ریزی، ارزیابی و کنترل یک واحد تجاری محرمانه می‌باشد و فقط در اختیار مدیران قرار می‌گیرد.


حسابداری منابع انسانی


در این نوع حسابداری به شناسایی و ارزیابی منابع انسانی و گزارش دهی به اشخاص ذینفع پرداخته می‌شود. در بخش شناسایی، تشخیص کمیت و کیفیت آن و تهیه آمار مناسب انجام می‌شود. در اندازه گیری، ارزش اقتصادی و تعیین میزان مالی منابع انسانی ارزیابی می‌شود و در آخر گزارش های مالی مناسب تنظیم و ارائه می‌شود.

 

 

حسابداری مالیاتی


حسابداری مالیاتی شامل برنامه ریزی و تهیه اظهارنامه مالیاتی با رعایت اساسنامه های مختلف است. این نوع حسابداری به مشتریان کمک می‌کند تا امور مربوط به مالیات را طبق قوانین مالیاتی انجام دهند. حسابداری مالیاتی شامل تعیین و محاسبه مالیات بر درآمد، انواع دیگر مالیات ها، پرداخت به‌موقع آن‌ها، به حداقل رساندن مالیات به‌صورت قانونی، ارزیابی عواقب تصمیمات مالیاتی و غیره می‌باشد.


ابزار و مفاهیم پایه حسابداری به شرح زیر است:
•    حساب
•    دوره مالی
•    دفتر روزنامه
•    دفتر کل
•    دفتر معین
•    درآمد
•    هزینه
•    سرمایه
•    دارایی
•    بدهی
•    سند حسابداری


فرآیند حسابداری

 

فرایند حسابداری از چهار مرحله تشکیل‌شده است:


•    ثبت فعالیت‌های مالی
•    طبقه بندی اقلام ثبت شده
•    خلاصه کردن اقلام در قالب اعداد قابل سنجش به پول
•    تفسیر نتایج حاصله از بررسی اقلام خلاصه شده

مفروضات حسابداری


باید دانست که مفاهیم حسابداری مفروضاتی هستند که توسط کارشناسان و استادان حسابداری و یا انجمن‌های حرفه‌ای حسابداران تدوین گردیده و مبنای صورت‌های مالی و سایر اصول حسابداری می‌باشند. قابل‌ذکر است که این مفروضات همواره قابل تغییر و تصحیح و به شرح زیر می‌باشند:

•    فرض داشتن شخصیت حقوقی جداگانه
•    فرض تداوم فعالیت‌های مالی
•    فرض وجود واحد اندازه گیری
•    فرض دوره مالی


اصول حسابداری


اصول در تعاریف حسابداری به شش دسته زیر تقسیم می‌شوند:


•    اصل قیمت تمام شده
•    اصل وضع هزینه‌های همان دوره از درآمد همان دوره
•    اصل افشای حقایق
•    اصل قابل اعتماد بودن
•    اصل قابلیت مقایسه
•    اصل ثبات رویه
  
 

شبیری
1399/01/06